From Sterwiki

De dodendans of danse macabre is een thema dat al eeuwenlang voorkomt in de westerse cultuur (met name de schilderkunst) en dat waarschijnlijk zijn oorsprong vond in Frankrijk. De dood was in de late Middeleeuwen sterk in het bewustzijn van de mensen aanwezig maar het danse-macabre thema lijkt toch vrij plotseling op te springen zonder duidelijke voorafgaande ontwikkeling.

De dodendans in de schilderkunst

Een dodendans op de Cimetière des Innocents in Parijs, geschilderd in 1424, wordt vaak als het begin van de traditie aangewezen. Het is echter wel zeker dat de uitdrukking 'danse macabre' al voor 1424 werd gebruikt, o.a. in een gedicht van Jean Lefevre. Een stoet van geraamten of ontbindende lichamen danst, of volgt in reidans een dode die vaak een doodgraversattribuut zoals een sarcofaag meevoert. Ook Magere Hein leidt de stoet wel eens met zijn zeis. Tussen de doden in, vaak om en om, dansen de levenden mee, soms is er ook een bestemming aangeduid, het graf of de hel. Begeleidende teksten geven soms de woorden van de doden aan de levenden of andersom aan. Tegenwoordig wordt vaak iedere afbeelding waarop levenden met (bewegende) doden voorkomen een dodendans genoemd. De doden zijn meestal uitbundig, de levenden kijken vaak ernstig of angstig.

De dodendans in de muziek

Jean Lahor (Henri Cazalis) heeft een gedicht geschreven dat door de Franse componist Camille Saint-Saëns (1835-1921) als een lied is getoonzet. Deze compositie is echter nooit erg bekend geworden. Later heeft hij van het dodendansthema echter een symfonisch gedicht gemaakt (Danse Macabre Op. 40 uit 1874), dat wel alom bekend is geworden en dat misschien het eerste is waar de moderne lezer aan zal denken bij het horen van de titel 'danse macabre'. Saint-Saëns heeft het hele lied in een walskleedje gestoken. Het gedicht zelf is oorspronkelijk Franstalig.

Het gaat over de Dood die om middernacht een danslied speelt op zijn viool. Witte geraamten in ruime lijkwaden lopen en springen in het donker. Het klapperen van de beenderen wordt weergegeven door de xylofoon. Maar dan kraait de haan en moet iedereen snel terug in zijn graf duiken. De Dood blijft alleen achter en treurt nog even op zijn viool.

De dodendans in de film

De Zweedse regisseur Ingmar Bergman heeft eveneens het thema van de dodendans in zijn werk 'het zevende zegel' (Det sjunde inseglet) filmisch verbeeld.

tekst van het gedicht Danse Macabre van Jean Lahor:

Zig et zig et zig, la Mort en cadence
frappant une tombe avec son talon,
la Mort à minuit joue un air de danse,
zig et zig et zag, sur son violon.

Le vent d'hiver souffle, et la nuit est sombre;
des gémissements sortent des tilleuls;
les squelettes blancs vont à travers l'ombre,
courant et sautant sous leurs grands linceuls.

Zig et zig et zig, chacun se trémousse.
On entend slaquer les os des danseurs;
Un couple lascif s'asseoit sur la mousse,
comme pour goûter d'anciennes douceurs.

Zig et zig et zag, la Mort continue
de racler sans fin son aigre instrument.
Un viole est tombé! La danseuse est nue,
son danseur la serre amoureusement.

La dame est, dit-on, marquise ou baronne,
et le vert galant un pauvre charron;
Horreur! et voilà qu'elle s'abandonne
comme si le rustre était un baron.

Zig et zig et zig, quelle sarabande!
Quels cercles de morts se donnant la main!
Zig et zig et zag, on voit dans la bande
le roi gambader auprès du vilain.

Mais psit! tout à coup on quitte la ronde,
on se pousse, on fuit, le coq a chanté.
Oh! la belle nuit pour le pauvre monde,
et vivent la mort et l'égalité!

Externe links

• DM als cultuurthema (http://www.geocities.com/ppollefeys/dance.htm)
• Een moderne dodendans (http://www.uitvaartinformatie.nl/projecten/dodendans/)
• Dodendans in de kerkelijke kunst (.pdf) (http://members.home.nl/kajger/documenten/Dodendans.pdf)

Categorie:Dood

de:Totentanz en:Danse_Macabre fi:Kuolemantanssi ja:死の舞踏_(美術) pl:Taniec_śmierci